تبلیغات
صوفی پژوهی بارویکرد نقد - بزرگان عرفان مصطلح (حافظ،مولوی،عطار،شبستری،ابوسعید ابوالخیر و…) و تحقیر عقل و علم1
متن مورد نظر متن مورد نظر متن مورد نظر

خرد ستیزی و علم گریزی از ویژگی های مدرسه عرفان مصطلح یونانی و صوفیانه  (و نه البته مدرسه عرفان قران و اهل بیت علیهم السلام) است. خرد ستیزی عرفان مصطلح گاه در ایجاد تقابل بین عقل و عشق و تحقیر عقل در برابر عشق جلوه گر می شود و گاه در ستایش از مستی و لایعقلی رخ می نماید.

به عنوان نمونه برخی از ابیات حافظ  در تحقیر عقل چنین است:

 عاقلان نقطه پرگار وجودند ولی

عشق داند که در این دایره سرگردانند  

ما را ز منع عقل مترسان و می بیار

کان شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست

خرقه زهد مرا آب خرابات ببرد

خانه عقل مرا آتش میخانه بسوخت

گرد دیوانگان عشق مگرد

که به عقل عقیله مشهوری

خرد در زنده رود انداز و می نوش

به گلبانگ جوانان عراقی

در بیت زیر و دهها بیت دیگر از مستی ـ که در نقطه مقابل هوشیاری و عقل ورزی  است ـ تجلیل می شود و  از پیمانه کشی که زایل کننده عقل است  ـ و البته در اینجا منظور شاعر مثلا حالت عشق و جذبه و محبت نسبت به خداوند است ـ  و ساقط کننده تکالیف شرعی و عرفی در نظر شاعر است، تجلیل می شود:   

مطلب طاعت و پیمان و صلاح از من مست

که به پیمانه کشی شهره شدم روز الست

و از همین رو است که حافظ  شراب  را ـ که به دلیل سکر آوری  و خاصیت آن در زایل کنندگی عقل که  در کلام نبوی صلی الله علیه و آله با عنوان ام الخبائث یاد شده چون منشاء هر شر و گناهی است ـ  به غایت می ستاید و می گوید:

آن تلخ وش که صوفی ام الخبائثش خواند

اشهی لنا و احلی من قبله العذارا

 

البته مقصود این نیست که حافظ  شراب انگوری را اراده کرده است بلکه مساله تحقیر عقل و هوشیاری در برابر مستی عشق و محبت در مدرسه و مکتب عرفان است که در ادامه به نقد و بررسی آن خواهیم پرداخت.

 

حافظ همچنین در برخی از ابیات خود، لازمه و نتیجه عشق ورزی را  از کف رفتن دین و علم می داند: 

به غیر از آن که بشد دین و دانش از دستم

بیا بگو که ز عشقت چه طرف بربستم

 و در بیتی دیگر توصیه می کند که اگر قرار است وارد مدرسه عشق شوی باید از همه علوم نقلی و عقلی که به نوعی  با تعلیم و تعلم و قلم و کتاب  سر و کار دارد، کناره بگیری  که علم عشق با این علوم،  بیگانه و در تعارض است:

بشوی اوراق اگر همدرس مایی

که علم عشق در دفتر نباشد

و یا:

در کارخانه‌ای که ره عقل و فضل نیست

فهم ضعیف رای فضولی چرا کند

 

 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
طراحی و کدنویسی : ثامن تم
Template By : Samentheme.ir